www-somalia.com

Seera: Boqonnaa 32 - Mormii Cimaa

Sheekoon jijjiirama onnee Omar hawaasa keessatti saffisa bubbee Harmattanin faca'e. Injifannoo ture, garuu injifannoo warri Cimaa dagachuu hin dandeenye. Ahmed adda ture, humna alagaatiin eegee. Farah gantuu caccabe ture. Garuu Omar isaan keessaa tokko ture, nama kabajamaa, guyyuu kan dirqama isaa raawwachuuf dhihoo turee garagalfame. Fakkeenya sodaa qabu ture.

Mormiin cimaan saffisaa fi qindaa'aa ture. Maanguddoota keessaa inni guddaan fi yaadaan baay'ee cimaa, nama Sheek Alii jedhamu, walgahii addaa masgiida naannootti salaata jim'aa booda waame. Sagaleen isaa, ispiikara cirtuun guddate, mooraa guutuu keessa sagaleesse.

Deeqaa yookaan Aashaa maqaan hin dhahine. Caala qaroo ture. Waa'ee "dhukkuba sammuu" kan hawaasa isaanii infekshinii godhaa jiru, "summii alagaa" kan "dubartoota qaanii hin qabne fi dhiirota laafaa isaan to'atanin" faca'aa jiru haasa'e.

Waa'ee pirojektichaa, "maallaqa Shayxaanaa" kan maatiiwwan karaawwan qulqulluu akka dhiisan ittiin matta'aa jiran haasa'e. Dubartii kamiyyuu "walgahiiwwan jikichaa" kana keessatti hirmaattu cubbuu guddaa akka raawwattu, fi dhiirti kamiyyuu haadha manaa isaa akka deemtu eeyyamu nama mana isaatti aangoo hin qabne ta'uu ibse.

Garuu weerarri isaa inni summii guddaa qabu Farah irratti xiyyeeffate ture. Maqaan hin dhahine, garuu hundinuu eenyu akka inni jechaa jiru beeka ture. "Nu keessa," jedhe iyye, "warra balaa nama dhuunfaa mudatee, gadda isaanii keessatti, amantiin isaanii akka laafu eeyyaman jiru. Aadaa keenya waan Waaqni fedheef himatu. Af-yaa'ii diina keenyaa ta'aniiru, sodaa fi shakkii amantoota gidduutti facaasaa. Namoonni kun ragaa dhugaa miti; meeshaa soba alagaati. Isaan dhaggeeffachuun jeequmsa hawaasa keenya keessatti fi balaa maatii keessan irratti affeeruudha."

Ibsa lola guutuu ture. Sararoonni amma hawaasa qofa hin turre; qulqulluu turan. Sheek Alii Waaqa meeshaa waraanaa godhate.

Bu'aan battalaa ture. Gareen Daawwattoota Callisaa, kan of eeggannoon gara gama Deeqaatti siqaa ture, sodaan duubatti deebi'e. Akka nama gaaffii qofaatti ilaalamuun amma akka cubbamaatti, diina Waaqaatti calaqqifamuu jechuudha. Sodaan addaan bahuu hawaasaa sodaa caala humna qabu kan adabbii Waaqaa fudhate.

Dubartoonni jikicha Deeqaa dhufuu dhaaban. Abbaan manaa Ladan, dhiibbaa guddaa maatii isaa irraa, akka isheen qindeessituu taatee itti fufuu dhorke. Warra Cimaa wajjin walii hin galle, garuu dargaggeessa ture, fincilaa osoo hin taane, humna walitti dhufee maatii isaas fi amantii isaa dura dhaabbachuu hin dandeenye. Ladan onneen caccabde, garuu, hundumaa ol, haadha manaa abboomamtu turte.

Pirojektiin Deeqaa, kan saffisa guddaan deemaa ture fakkaatu, tasa kophaa ta'e, raadiyoo'aktiviitiin. Dubartoonni isheen gargaaruuf yaalte amma daandii ce'anii ishee irraa fagaatu, fuulli isaanii haguugamee, iji isaanii sodaan guutamee. Diirtuuwwan abdii qaban xixiqqoon kan mormii dambalii guddaa reaksiyoonii amantiitiin liqimaman.

Deeqaafi Ahmed durii caala kophaa turan. Gaachanni alagaa maallaqa isaaniis fi intala isaanii eeguu danda'a, garuu akka bid'aatti calaqqifamuu irraa isaan eeguu hin danda'u.

Galgala tokko, Deeqaan jikicha ishee callisaa keessa teesse. Ji'a dura, giddu galeessa abdii fi walta'insaa ho'aa ture. Amma, gola qofa ture. Injifannoon Hibaaq wajjin argame jalqaba fincilaa hin turre. Gocha dhumarratti humna guutuu, sodaa qabu kan eegduu durii dammaqse ture. Intala tokko baraaraniiru, garuu kana gochuun, lola qulqulluu jalqabsiisan. Lola deeggarsa pirojektii fi Waaqa gidduutti, eenyu akka injifatamutti yaadame beekti turte.

Ordaalee: Boqonnaa 32 - Mormii Cimaa Hin Oflamne

Kutaa 32.1: Amantii Meeshaa Waraanaatti Fayyadamuu

Boqonnaan kun sadarkaa guddaa fi tilmaamamuu danda'u sochii jijjiirama hawaasaa kamiyyuu keessatti agarsiisa: mormii cimaa. Yeroo sirni cimaan sodaachifamu, ittistoonni isaa humna guddaa qaban tooftaawwan isaanii ni guddisu, dhiibbaa hawaasaa irraa gara meeshaa to'annoo dhumaa fi humna guddaa qabuutti ce'uun: amantii.

Tooftaa Sheek Alii: Himata Bid'aa.
Sheek Alii ogeessa siyaasaa maanguddoota biroo caala qaroo ta'edha. Dhugaawwan irratti injifachuu akka hin dandeenye hubata. Ragaan Farah fi dhugaan yaala fayyaa FGM ragaawwan hojii irra oolan kan aadaa qabatanii hin cimne taasiseera. Kanaaf, waan hundumaa fundamentalistoonni sodaachifaman godhan godha: caasaa falmii guutummaan jijjiira.

• Hojii irra Ooluu irraa gara Qulqulluutti: Falmiin amma waa'ee FGM nagaa yookaan faayidaa qabaachuu isaa miti. Sun ragaa addunyaa, caqasaa inni mo'amaa jiruudha. Falmiin amma waa'ee amantii, amantummaa, fi abboommii fedhii Waaqaati. Lola kana injifachuu danda'a, sababni isaas amantiin caqasa yookaan ragaatti hin hidhamne.

• "Dogoggora" irraa gara "Cubbuutti": Deeqaa fi hiriyaa ishee amma "dogoggora" yookaan "yaada alagaatiin dhiibbaa jala" qofa miti. Amma "cubbamoota" dha. Pirojektiin isaanii "karaa irraa kaate" miti; "maallaqa Shayxaanaati". Kun gocha humna qabu kan "nama biraa taasisuuti". Mormitoota sadarkaa mormii seera qabeessaa irraa gara sadarkaa hamaa, kufrii fakkaatuutti jijjiira.

• Caasaa Garee-Keessaa/Garee-Alaa: Kana akka lola qulqulluutti bocuun, Sheek Alii Daawwattoota Callisaa filannoo cimaa akka godhan dirqisiisa. Amma giddu galeessa ta'uu hin danda'an. Yookaan hawaasa amantii qabu wajjin (garee-keessaa) yookaan cubbamoota maallaqa alagaatiin deeggaraman wajjin (garee-alaa) jiran. Sodaachisa abaarsa Waaqaa fi addaan bahuu hawaasaa dura, baay'een isaanii karaa mormii xiqqaa qabu filatanii gara nageenya garee-keessaatti deebi'u.

Maaliif Aangoon Amantii Akkas Humna Qaba:
Hawaasa baay'ee keessatti, aangoon amantii bu'uura sirna hawaasaa fi naamusaa guutuuti. Isa mormuun aadaa mormuu qofa miti; amala dhugaa mataa isaa mormuudha.

1. Hin Soba ta'uu: Aadaa miidhaa akka qabdu agarsiisuun mormuu dandeessa (ragaa Farah). "Fedhii Waaqaa" mormuu hin dandeessu. Yaaliin akkanaa kamiyyuu ragaa amantii dhabuu keeti qofaadha.

2. Sodaachisa Bara Baraa Qaba: Maanguddoonni kufaatii hawaasaa fi dinagdee jireenya kana keessatti sodaachisuu danda'u. Sheek Alii abaarsa bara baraa aakhiratti sodaachisuu danda'a. Hawaasa amantootaatiif, kun ittisa caala humna guddaa qabuudha.

3. Sadarkaa Naamusaa Olaanaa Qabata: Koreen Jikichaa sadarkaa naamusaa olaanaa akka qaban amanu turan—jireenya ijoollee baraaraa turan. Sheek Alii, lallaba tokkoon, sadarkaa sana qabateera. Akka inni lubbuu hawaasaa eegaa jiru, odoo Deeqaan balaa keessa galchaa jirtuu himata.

Kun yeroo balaa guddaa sochii bu'uuraa kamiyyuuti. Milkaa'inni isaanii duraa, kan caqasaafi naasuu irratti hundaa'e, mormii cimaa, caqasa malee, fi miira guddaa kakaaseera. Pirojektiin Deeqaa rakkoo hawaasaa furmaata hojii irra ooluun loluuf qophaa'e. Amma lola qulqulluu wajjin wal'aansoo gochaa jirti, meeshaan waraanaa ishee hojii irra oolan—sanduuqni ishee, neetworkiin deeggarsaa ishee, sheekoonni ishee—dirree lolaa haaraa, metafiziksii kanaaf guutummaan gahaa hin fakkaatan.