www-somalia.com

Seera: Boqonnaa 16 - Diirtuufi Riqicha

Ulfaatinni akeekkachiisa Faadumaa akka golgaa qaamaatti mana isaanii irra bu'e. Gammachuun guyyoota Deeqaa keessaa dhumate, bakka isaa yaaddoo yeroo hundumaa, nama nyaatu fudhate. Amal odoo taphattuu jaalala ittisaa abdi kutannaa, miidhaatiin ilaalti turte, ilmoo osoo hin taane, futuree weerara jala jiru.

Ahmed caala callise, callisni isaas durii caala ulfaataa ture. Deeqaan lola isa keessa jiru arguu dandeesse. Guyyaa hojii cimaa booda mana dhufa, garbi isaa ulfaatina hin mul'anne kan tuffii hawaasaatiin gadi qabamee, iji isaas Amal irratti bu'a. Yeroof, fuulli isaa jaalala abbaa qulqulluutiin laafa. Achiin boodas, gaaddidduun yaaddoo fuula isaa irra darba yeroo inni gatii jaalala sanaa xinxalu. Deeqaan akka inni waadaa isaa fi jiruu isaanii gidduutti madaalaa jiru beekti turte.

Galgala tokko, erga ijoolleen raftee, kophaa isaa dukkana keessa taa'uu argite.

"Hin dhaabbatan, mitii?" jette, sagaleen ishee hasaasa fakkaata. Gaaffii hin turre.

Mataa raase, odoo ishee hin ilaalin. "Aayyoon koo... maanguddoota maatii amansiifteetti. Anaan haasawuu barbaadu. Sirriitti."

Dhiigni Deeqaa qabbanaa'e. Gareen maanguddootaa sirrii ta'e tarkaanfii dhumaa ture dura maatii addaan baafamuu. Maxkamaa ture. "Maal goota?"

"Waadaa koo siif kenne nan eega," jedhe, sagaleen isaa jeequmsaan. "Isheefis." Harka fuula isaa irra geesse. "Garuu akka itti godhu hin beeku. Kophaa keenya, Deeqaa. Diirtuu dha."

"Lakki," jette Deeqaan, murannoon tasaa sagalee ishee cimsee. "Hin taanu."

Guyyaa itti aanu, maallaqa isheen bajata mana ishee xiqqoo irraa qusatte fudhattee intarneetii deemte. Ji'oota erga obboleettii ishee haasofte. Monitorii libbisaa jiru dura teesse, harki ishee hollatu yeroo isheen barreessitu.

Bilbilli walqabate, fuulli Aashaas, ifaa fi qulqulluu addunyaa fageenya qabu irraa, mul'ate. Kitaabolee duuba isheetti walirra tuulaman. Seeqatte yeroo Deeqaa argitu, garuu seeqni ishee bade yeroo isheen jeequmsa fuula obboleettii ishee argitu.

"Deeqa? Maaltu jira? Maaltu dogoggore?"

Jechoota hasaasaa, ariifannaa qabaniin, Deeqaan sheekoo waggoota afurii darban ibsite—addaan baafamuu, hasaasa, bizinasii Ahmed kufaa jiru, fi amma, akeekkachiisa Faadumaa fi walgahii maanguddootaa dhufu.

Aashaan dhaggeeffatte, mul'anni ishee yaaddoo irraa gara dheekkamsa qorraa, xiyyeeffannoo qabutti jijjiiramee. Tiyooriiwwan akadeemii fi caasaawwan seeraa isheen barachaa turte amma yaada abstract miti; meeshaa waraanaa maatii ishee mataa isheetti qabaman turan.

"Humnaan si beelessuuf yaalaa jiran," jette Aashaan, sagaleen ishee qaraa ifa tooftaa qabuun. "Mormiin keessan gatii guddaa akka isiniif ta'u godhaa jiran. Ahmed bakka laafadha, Deeqaa. Nama gaarii akka ta'e, garuu hojii irra oolchuus beeku. Bizinasii isaa dhiibbaa jiran akka inni harka kennuuf."

"Nama cimaadha," jette Deeqaan ittiste, boona sagalee ishee keessa jiruun. "Hin caccabne."

"Garuu caccabaa jira," jette Aashaan lallaafinaan. "Kophaa isaa kana wajjin wal'aansoo gochuu hin dhiifnu. Duubatti deebinee loluu qabna, garuu seera isaaniitiin miti." Dhaabbatte, sammuun ishee fiigaa, qabxiiwwan ardiiwwan maratti walqabsiisaa. "Deeqa, yaada qaba. Fageenya qaba. Waan hundumaa caala hamaa taasisuu danda'a dura gaarii ta'uu. Garuu karaa meeshaa waraanaa isaan hin qabneen duubatti deebinee loluuti."

"Maali?" jette Deeqaan, iskiriinii irratti dhihaatte.

"Bizinasni Ahmed dhoofinta, mitii? Ixaanaafi haamaa?" Iji Aashaa ifa haaraa, murannoo qabu qaba ture. "Bittoonni isaa baay'een, walqunnamtiin fe'annaa isaa... shirkadoota addunyaati. Shirkadoota Awurooppaati. Seera mirga namoomaa qabu. Summaa isaanii qaalii... gochoota murtaa'an wajjin walqabsiisuu hin jaallatan."

Deeqaan ilaalt, odoo hin hubatin.

"Diirtuu miti, Deeqaa," jette Aashaan jechoota obboleettii ishee ofii isheetti irra deebistee, sagaleen ishee amma abdii cimaa, balaa qabuun guutamee. "Diirtuu cinnaa dha. Anis riqicha ijaaruuf deema."

Ordaalee: Boqonnaa 16 - Addunyaaleessummaa akka Seefii Afa Lama Qabutti

Kutaa 16.1: Dhiibbaa Naannoo irraa gara Humna Addunyaatti

Boqonnaan kun jijjiirama guddaa amala waldhabdee keessatti agarsiisa. Waldhabdeen addunyaaleessamuuuf deema, akka walitti hidhamiinsi addunyaa ammayyaa meeshaa hojii mirga namoomaaf itti fayyadamuun danda'amu agarsiisa.

Moodela Aangoo Aadaa: Sirni Deeqaa fi Ahmed cunqursu guutummaan naannoodha. Humni isaa kophaa ta'uu isaa irraa madda. Hawaasichi murteessituu tokkicha sirrii fi dogoggoraati, meeshaan waraanaa isaas (hamii, addaan baafamuu, dhiibbaa dinagdee) bu'aa qabeessa sababni isaas, miseensota isaatiif, maxkamaa ol'iyyannoo hin jiru. Maanguddoonni Maxkamaa Ol'aanaadha, murtiin isaaniis dhuma. Kun moodela gochoota akka FGM waggootaaf akka guddatan eeyyame, qorannoo alagaa irraa eegee.

Seensisa Addunyaaleessummaa: Bizinasni Ahmed, kan akka hojii naannoo salphaatti fakkaatu, bakka laafaa sirna cufaa kanaati. Hirakannoon isaa ganacsii addunyaa irratti—bittoota Awurooppaa, fe'attoota, fi baankiiwwan—akka inni, odoo beeku yookaan hin beekin, seera biraa fi maxkamaa yaada biraa jala jiru agarsiisa: maxkamaa naamusaa shirkadoota addunyaa.

Tooftaa Aashaa: Itti Fayyadama Itti Gaafatamummaa Hawaasaa Shirkadootaa (CSR). Yaadni Aashaa fayyadama gaarii tooftaa hojjetaa ammayyaati. Waggoota muraasa darban keessa, dhiibbaan ummataa shirkadoota guddaa warra dhihaa baay'ee seera cimaa waa'ee mirga namoomaa, walsimuu sanyii, fi madda naamusaa qabu fudhachuuf dirqisiiseera. Seeronni CSR kun yeroo baay'ee akka tooftaa suuq-geyntii sobaatti ilaalamu, garuu humna guddaa ta'uu danda'u.

• Humna Walqunnamtii: Shirkadoonni addunyaa oduu hamaa baay'ee sodaatu, guddaattuu kan mirga namoomaa sarbamuu silsilaa dhiheessii isaanii wajjin walqabatu. Himanni shirkadni nama yookaan hawaasa dubartoota mirga namoomaa bu'uuraa eeguuf cunqursu wajjin hojjettu oduu hamaa walqunnamtii ummataati.

• Xinxala Gatii Haaraa Uumuu: Karoorri Aashaa "xinxala gatii-fayidaa" Ahmed guutumaan jijjiiruudha. Amma, aadaa mormuun hawaasaan fi dinagdeen gatii guddaa qaba. Aashaan aadaa eeguu caala gatii guddaa akka qabaatu gochuuf deemti. Yoo hawaasni naannoo bizinasii Ahmed dhiibbaa jira, isheen dhiibbaa caala guddaa hiriyaa isaa addunyaa irraa fiduun mormiti. Maanguddoonni ganda isaa keessatti isa barbadeessuu sodaachisuu danda'u, garuu isheen gabaa addunyaa guutuu irraa isa muruu sodaachisuu dandeessi.

Diirtuufi Riqicha: Fakkeenyi Aashaa guutuudha. Deeqaa fi Ahmed diirtuu guutumaan kophaa ta'an miti; diirtuu cinnaati, addunyaa guddaa wajjin karaa ganacsii addunyaatiin walqabatanii. Aashaan, bakka ishee "lafa guddaa" Awurooppaa irraa, riqicha ijaaruuf deemti—karaa walqunnamtii fi dhiibbaa kan caasaa aangoo naannoo guutumaan dhiibudha.

Kun dirree haaraa lola FGM fi gochoota aadaa hamaa biroo irratti agarsiisa. Lola naamusaa fi naannoo qofa irraa gara tooftaa, dinagdee, fi addunyaatti jijjiira. Maanguddoonni aangoon aadaa isaanii caqasa hin affeeramne kan silsilaa dhiheessii addunyaaleeffamee wajjin wal hin gitu argachuuf deeman.