www-somalia.com

Kutaa 5: Nagaa Wal'aansoo

Seenaa: Boqonnaa 18 - Murtiiwwan

Ahmed dura maanguddoota fira isaa dhaabbate, callisni gola sanaa hanga akka gogaa dibbeetitti cimuutti diriire. Fuula abdiin guutame kan adeerra isaa, ilaalcha cimaa haadha isaa, ulfaatina waloo seenaa isaanii waloo isa irratti dhiibuu ilaale. Harkifannaa jireenya isaa durii, nagaa salphaa kan hirmaachuu mi'aaye. Achiin boodas, fuula Deeqaa sammuu isaatti arge, fi kan Amal, filannoonis miidhaan, sodaan ifa ta'e.

"Hin danda'u," jedhe.

Jechoonni sun callisa turan, garuu humna rukuttaa qaamaatiin bu'an. Aarsaan waloo gola sana keessa darbe.

Adeerri isaa fuuldura jilbeenfate, harka gurra isaa irra kaa'ee. "Maal jette, ilma koo? Si hin dhageenye."

Ahmed garba isaa qajeelche. Ilaalcha adeerra isaa arge, achiin boodas nama gola sana keessa jiru hundumaa, tokko tokkoon ilaale. "Hin danda'u jedheen. Intala kooti. Akka Waaqni ishee uumetti. Akka isheen miidhamtu hin eeyyamu." Mataa isaa garagalchee haadha isaa qajeelaan ilaale. "Aniis haati manaa koos... nuti akka isheen miidhamtu hin eeyyamnu. Ilmoo keenya. Murtoo keenya."

Dhumni sagalee isaa keessa jiru guutuu ture. Amma ilma fudhatama barbaadu hin turre, garuu abbaa of danda'ummaa isaa ibsaa jiru. Sarara sawire, intala isaa dura qofa osoo hin taane, naannoo maatii isaa xiqqoo.

Dhohiinsi sun battalaa ture. Sagaleen dheekkamsaan, amanuu dhabuun, naasuu nama kana bade, gowwaa ta'eef olka'e. Adeerri isaa nama kabajaa hin qabne, boonsaa dumaashii isaa yaada alagaa qabduun to'atamtu isa taasise. Ilmaan adeerrada isaa laafaa isa jedhan. Haati isaa boohuu jalqabde, imimmaan gaddaa osoo hin taane, qaanii cimaa, hadhaa'aa.

Ahmed hin falmine. Of hin ittifne. Salphaatti dhaabbate, dheekkamsa isaanii fudhate, achiin boodas, mataa raafannaa callisaa, dhumaatiin, garagale gola keessaa bahe. Firoota isaa, hawaasa isaa, addunyaa tokkicha inni takkaa beeku irraa deeme. Gara masaraa isaa xiqqoo, haadha manaa isaas fi ijoollee isaatti deebi'e. Gosa dhabeera, garuu maatii isaa baraareera.

Guyyaa sadihii booda, emailoonni duraa dhufan. Shirkata meeshaa miidhaginaa qaalii kan Jarmanii, bittee addunyaa Ahmed isa guddaa fi barbaachisaa ta'e irraa.

Ergaan sun kabajaa, ogummaa, fi guutummaan qorra ture. "Gaaffii dhiheenya kana dhaabbata mirga namoomaatiin waa'ee tooftaa madda naamusaa qabu silsilaa dhiheessii keenya keessatti" ibse. Partnerummaan isaanii seera mirga namoomaa addunyaa cimaatti hirkachuu akka qabu isa yaadachiise, akka seera amalaa dhiheessitoota isaaniitti, kan isaan gargaarsaan maxxansan.

Emailichi akkanatti goolabe:

Mirga barreeffamaa battalaa kan atiifi bizinasni kee seera kana guutummaan eegdan barbaanna. Deebii gahaa guyyaa hojii kudhan keessatti dhabuun kontraata amma jiraniifi futuree hundumaa odoo qorannoon naamusaa guutuun hin geggeeffamin cufuu fida.

Ahmed iskiriinii ilaale, dhiigni isaa qabbanaa'e. Kontiraata shirkata kanaa wajjin qabu cufuun bizinasii isaa miidhuu qofa osoo hin taane, isa barbadeessa.

Emailicha maxxanse, harki isaa hollatu. Deeqaaf agarsiisuuf, akka mormiin isaanii waan hundumaa isaan kaffalchiise himuuf deema ture, yeroo email lammaffaan sanduuqa isaa seene. Shirkata fe'annaa Hoolaand irraa. Afaanichi homaa hin hafin walfakkaata ture.

Miira waraabessaa mi'aaye. Gama lamaanuu irraa weeraramaa jira, aadaawwan durii ummata isaa fi mishiina qorraa, hin naasne kan ganacsii addunyaa gidduutti caccabaa jira. Bakka inni garagalu hin qabu.

Achi taa'ee, mataa isaa harka keessa, yeroo Deeqaan seente. Mul'ata fuula isaa argite, waraqaa maxxanfamee miiza isaa irra jiru argite, onneen ishees gadi bu'e.

"Dhumateera," jedhe, sagaleen isaa du'aa. "Karoorri Aashaa... nu barbadeesse."

Deeqaan waraqaawwan harka isaa irraa fuute. Email duraa dubbiste, achiin boodas kan lammaffaa. Bizinasii hin turre, garuu aangoo beekti. Sodaachisa, jecha shirkadaa, afaan seeraa argite. Garuu waan biraas argite. Meeshaa waraanaa argite.

"Lakki," jette, iji ishee ifa ajaa'ibaa, cimaa qabuun. "Nu hin barbadeessine." Fuula maxxanfame qubaan rukutte. "Nu baraarte."

Ahmed ishee ilaale, jeequmsaan. "Nu baraarte? Nu irraa muruuf deeman! Kadhattoota taana!"

"Xalayaawwan maatii haadha keetii naaf kenni," jette Deeqaan, sagaleen ishee ariifannaan.

Jeequmsaan, Ahmed xalayaa sirrii kan adeerrichi erge kennef, kan murtoo maanguddootaa guduunfu: akka inni nama kabajaa hin qabne, fi hawaasni akkasitti isa ilaaluu qabu hanga inni sammuutti deebi'utti.

Deeqaan xalayaawwan cinaa walii miiza irra keesse. Xalayaa Soomaalii, barreeffama gaarii, yaa'uun barreeffame, kan kabajaafi qaanii guutame. Emailoonni Awurooppaa ammoo, afaan Ingiliffaa shirkadaa cimaan barreeffaman, kan kontraata cufuu fi qorannoo naamusaa guutaman.

"Hin argituu?" jette Deeqaan, sagaleen ishee humna guddaan hubannoo tasaa, gaarii qabuun. "Xalayaan kun," kan adeerra isaa irratti agarsiifte, "murtoo hidhaati. Waan isaan jedhan gochuu qabna yookaan asitti barbadoofna jedha. Garuu emailoonni kun... dhiifama. Lakki, caala. Gaachana."

Isa ilaalt, sammuun ishee, kan yeroo dheeraa ukkaamfamee ture, amma saffisaafi ifaan kan isaan lamaanuu rifachiiseen hojjeta. "Nama kabajaa hin qabne miti. Nama mirga namoomaa addunyaa eeguuf cunqurfamaa jiruudha. Gowwaa laafaa miti. Dhibdee dha. Isaanis," maqaa Jarmanii fi Hoolaand irratti agarsiifte, "ragaawwan keeti."

Xalayaa Soomaalii fuute. "Adeerra keef deebifna," jette. "Koppii xalayaa isaas, fi deebii keenyas, hiriyoota kee Awurooppaatti ergina. Maxkamaa eenyutu caala humna qaba haa ilaallu."

Ordaalee: Boqonnaa 18 - Humna Irra Deebiin Bocuu

Kutaa 18.1: Gaarreen irraa gara Cunqurfamaatti: Sheekoo Qabachuu

Boqonnaan kun barannoo gaarii artii siyaasaa irra deebiin bocuuti. Dhugaan lafa jiru hin jijjiiramne: Ahmed gama lamaanuu irraa weeraramaa jira. Garuu Deeqaan, yeroo hubannoo gaarii, bu'uuraan hiikaa dhugaawwan sanaa jijjiirti. Kun bu'uura tooftaa siyaasaa fi seeraati: lola to'annoo sheekooti.

Caasaa Maanguddootaa: "Nama Kabajaa hin Qabne."

• Sheekoo: Ahmed nama laafaa, kabajaa hin qabne kan aadaa fi maatii isaa ganeedha. Nama addaan baafame kan adabamuu qabu hanga inni walsimutti.

• Kaayyoo Isaa: Ahmed kophaa taasisuu fi qaanii akka mi'aayamu gochuu, akka inni sadarkaa hawaasaa isaa deebifachuuf jilbeenfatu dirqisiisuu.

• Madda Humna Isaa: Aangoo naannoo, hawaasaa.

Caasaa Aashaa: "Hiriyaa Ganacsii Balaa qabu."

• Sheekoo: Ahmed hiriyaa ganacsii kan sarbama mirga namoomaa wajjin walqabatu, kan balaa maqaa shirkadaatiif qabudha.

• Kaayyoo Isaa: Ahmed naamusaa shirkadaa wajjin walsimuu dirqisiisuu dhiibbaa dinagdeetiin.

• Madda Humna Isaa: Aangoo addunyaa, shirkadaa.

Duraan, Ahmed caasaawwan lamaan kana gidduutti caccaba. Weerara lama adda addaa kan isa barbadeessanitti ilaala.

Caasaa Deeqaa: "Ittisaa Mirga Namoomaa Cunqurfame."
Kun irra deebiin hiikaa fincilaati. Deeqaan, yeroo duraatiif, akka isheen barannoo addunyaa qaroo Aashaa guutummaan keessatti fudhattee fi amma tooftaan fayyadamuu dandeessu agarsiifti. Sheekoota lamaan mormu fudhattee tokko haaraa, humna guddaa qabuutti walitti makti.

• Sheekoo: Ahmed gaarreen miti; nama seera qabeessa kan hawaasni isaa cunqursuudha sababni isaas inni seera mirga namoomaa addunyaa eeguuf yaalaa jira (seera hiriyaa isaa Awurooppaa isa irraa barbaadan).

• Kaayyoo Isaa: Weerara lamaan walitti rukuchuu. Sodaachisa Maxkamaa Ganacsii irraa dhufu akka gaachanaatti fayyadamti murtoo Maxkamaa Aadaa mormuuf.

• Madda Humna Isaa: Walsimuu lamaan gidduu jiru.

Jijjiirama Tooftaa: Hubannoon Deeqaa emailoota akka sodaachisaatti ilaaluu dhiisuu fi akka ragaatti ilaaluu jalqabuudha. Akka isaan weerara lammaffaa hin taane, garuu ittisa kan duraatiif akka ta'an hubatti. Xalayaa maanguddootaa warra Awurooppaatti erguun, gochoota armaan gadii raawwatti:

1. Cunqursaa Mirkaneessuu: Xalayaan ragaa qabatamaa dhiibbaa email Aashaa himate qofa ture. Himata ishee guutumaan mirkaneessa.

2. Ba'aa Jijjiiruu: Shirkadoonni Awurooppaa amma "dhiheessituu balaa qabu" qofa qorachaa hin jiran. Amma ragaa gochaa mirga namoomaa cimaa kan dhiheessitoota isaanii tokko irratti raawwatamu argaa jiran. Kun itti gaafatamummaa seeraa fi naamusaa isaanii guddaatti dabala. Salphaatti Ahmed irraa muruu hin danda'an; amma ifatti cunqursaa isaa keessatti hirmaachaa jiran.

3. Gaachana Seefitti Jijjiiruu: Seeronni naamusaa shirkadootaa amma gaachana maqaa shirkadichaa eeguuf qofa miti. Deeqaan akka seefii of danda'ummaa maatii ishee ittisuuf fayyadamuuf deemti.

Kun yeroo Deeqaan dhibdee ta'uu dhiiftuudha. To'annoo sheekoo fudhatteetti. Addunyaa ammayyaa keessatti, aangoon aadaa yookaan qabeenya qofaan hin dhufu; humna sheekoo kee karaa aangoo guddaa, humna guddaa qabu wajjin walsimuutti bocuu irraa dhufa—haala kana keessatti, aangoo addunyaan fudhatame (yeroo baay'ee dagatamuus) kan mirga namoomaa.