www-somalia.com

Seera: Boqonnaa 27 - Maanguddoo Gosa Biraa

Aashaan bilbila viidiyoo David wajjin goote dadhabina beekamaa, hadhaa'aa mi'aatte. Miira walfakkaataa kan isheen erga maanguddoota dubartootaa mana haadha ishee keessatti falmitee booda mi'aatte ture: dadhabina dallaa vissan hin sochoone, ofitti amanaa dura dhaabbachuu. Sirna abbaa warraa tokko jalaa baatee ofii ishee kan biraa wajjin loltuu argatte, kan afaan nagaa, seeqaa kan sadarkaa duraa fi misoomaatiin haguugame.

Yeruma sana Deeqaa bilbilte. Sagalee dirree lolaa irraa dhagahuu, waan dhugaa ta'e of yaadachiisuu barbaadde. Haala ifatti ibsite: maallaqichi jira, garuu sabbata seerootaa keessatti hidhamee jira. Alagoota erguu barbaadu. Dubartoota naannoo maallaqa yookaan hogganuun hin amanan. Lakkoofsa barbaadu, jijjiirama dhugaa osoo hin taane.

Deeqaan gama kaan irraa callisaan dhaggeeffatte. Abdii kutannaa fi homaa dhabuu sagalee obboleettii ishee keessatti dhageesse. Yeroof, ifa jilbeenfannaa durii mi'aatte. Dhugaan alagoonni isaan hin amanan. Maaliif amanu? Dubartoota salphaa qofa turan. Addunyaan namoota guguddoo, baratan akka Davidtiin to'atama.

Garuu achiin boodas gootummaa Ladan yaadde. Sanduuqa iccitii, fuula callisaa, murannoo qabu kan dubartoota jikicha ishee keessatti walitti qabaman yaadde. Salphaa hin turre. Tooftaa qabu turan. Gootota turan. Ogeeyyii dhugaa turan. Dheekkamsi ishee keessatti olka'e ibidda qorraa, ifa ture. Hawaasa gad-of-qabannoo ishee durii hundumaa gube.

"Namichi kun, David," jette Deeqaan, sagaleen ishee ajaa'ibaan cimaa. "Maanguddoo mitii? Gosa isaa keessatti?"

Aashaan rifatte. "Maal? Akkasitti yaada. Manajara olaanaadha. Aangoo qaba."

"Maanguddoonni keenya hoo maal kabaju?" jette Deeqaan, sagalee guddaan yaadaa, caqasa addunyaa ishee rakkoo haaraa kanaaf fayyadamtee. "Humna kabaju. Bu'aa kabaju. Qaaniis ni sodaatu."

"Eeyyee," jette Aashaan, beekdomni ishee kaka'ee. "Itti fufi."

"Isa wajjin falmuun injifachuu hin dandeessu," jette Deeqaan. "Akka haadha abbaa manaa kooti. Amantiin isaa baay'ee cimaadha. Yaada isaa jijjiiruu hin dandeessu. Isa naanna'uu qabda. Yookaan isa gubbaa deemuu qabda."

"Hogganaan isaa daarektara dhaabbatichaati," jette Aashaan. "Dubartii Dr. Annemarie Voss jedhamtu. Ishee argeera. Dubartii Jarman umurii jaatamaa, humna qabdu. Baay'ee cimaa."

"Gaariidha," jette Deeqaan. "Yoos David kun, abbaa maatii dhugaa miti. Adeerra jeequmsa hundumaa uumu qofa." Sagalee ishee keessa qoosa qorraa seene. "Akkanaas baay'ee as qabna. Tooftaan haasawa akkoo aangoo dhugaa qabdu wajjin haasa'uudha."

"Maalan isheen jedha?" jette Aashaan, humna haaraan ishee keessatti kaka'ee.

"Kabajaa ishee agarsiifta," jette Deeqaan gorsite, jechoonni sun ofitti amanamummaa haaraan dhufanii. "Garuu humna kee ishee agarsiifta. Akka nuti ogeeyyii taane, David osoo hin taane, akka isheen argitu gochuu qabda. Akka isaan karaa isaatiin yoo godhan, pirojektiin akka kufu, fi kufaatiin sun qaanii mana ishee irratti akka ta'u hubachiisuu qabda."

Karoorri bocamuu jalqabe, walta'insa obboleeyyan lamaan gidduutti, walmakaa addunyaa isaanii lamaan. Aashaan seensisa ishees fi afaan akadeemii ishee fayyadamti. Deeqaan dhugaa lafa jiru hin sochoone laatti.

Aashaan walgahii sirrii Dr. Voss wajjin akka gaafattu murteessan. Garuu kophaa ishee hin deemtu.

"Ani achi hin jiru," jette Deeqaan. "Garuu sagaleen koo ni jiraata. Kan Ladanis. Kan warra kaanis. Sheekoota keenya gara... akkoo tanaatti geessita. Akka isheen dhaggeeffattu goota."

Torban itti aanu, hojii haaraan, ajaa'ibaan jikicha Deeqaa keessatti jalqabe. Gargaarsa Aashaatiin bilbilaan, Deeqaa fi Ladan waldhabdee al-sirrii, waraabamee garee isaanii xiqqoo keessatti jalqaban. Afaan Soomaaliitiin haasawan, sagaleen isaanii callisaa garuu ifa. Sheekoota dhaqna qabiinsa isaanii himan. Rakkoolee fayyaa isaanii, sodaa intaloota isaaniif qaban, sababa isaan "koree jikichaa" seenaniif haasawan. Sanduuqa isaanii xiqqoo, iccitii qabu fi waan isaan ittiin milkaa'an haasawan.

Aashaan, halkanoota Iceland dheeraa hojjette, waraabamoota barreessitee hiikte. Dokumentarii sagalee gabaabaa, humna qabuutti gulaalte, sagalee dubartootaa walitti hidhuun. Dhugaa ture, amansiisaa, fi guutummaan nama hawwata. Koorsii ragaa, laga dhugaa kan jikichoota Moqdishoo irraa qajeelaan gara gola boordii Genevaatti yaa'u ture.

Faayilli sagalee kun meeshaa waraanaa ishee guddaa ta'a. Dr. Voss maal akka dubartoonni lafa jiran barbaadan qofa hin himtu. Dubartoonni ofii isaaniif akka haasawan eeyyamti. Walgahii akka gorsituu manajara wajjin falmituutti hin deemtu. Akka ambaasaaddaratti deemti, waraqaa ragaa ishee maxkamaa aangoo dhugaa irraa dhiheessitee: maxkamaa muuxannoo jireenyaa.

Ordaalee: Boqonnaa 27 - Aangoo Hiikuu

Kutaa 27.1: Caasaa Abbaa Warraa Beekuu fi Cabsuu

Boqonnaan kun qeeqa warshaa gargaarsaa gadi fageessa caasaa aangoo abbaa warraa akka aadaawwan keessatti of irra deddeebian agarsiisuun, odoo dhaabbileen maqaan aangessuu dubartootaaf dhaabbatan keessattis.

Hubannoo Deeqaa: Abbaa Warraa Addunyaa.
Xiinxalli Deeqaan haalicha irratti gootu yeroo hubannoo siyaasaa gadi fagooti. Jechoota caasaa shirkadaa dhabuun, caasaa hawaasaa isheen hubattuutti deebiti: maatii, gosa, maanguddoota. Beekumsi ishee caasaan aangoo jalaa walfakkaataa ta'uu hubachuu keessa jira.

• "Adeerra Jeequmsa qabu" (David): Kun fakkeenya gaariidha. Manajara giddu galeessaa kan seera irratti cimu, aangoon isaa haala jirutti cimsituu irraa dhufu, fi kan adeemsa caala bu'aaf yaadu. Gola eegduudha, hogganaa miti.

• "Akkoo" (Dr. Voss): Kun nama aangoo dhumaa qabudha. Jeequmsa guyyuu keessatti hirmaachuu dhiisuu dandeessi, garuu sagalee ni kenniti, gatiiwwan ni ibsiti, fi humna adeerra jeequmsa qabu gubbaa tarkaanfachuuf qabdi. Deeqaan ofumaan injifachuuf, hojjetoota gidduu irraa fagaachuun fi aangoo guddaatti dhihaachuun akka barbaachisu hubatti.

Caasaa shirkadaa afaan sirna abbaa warraa ishee mataa isheetiin bocuun, Deeqaan dadhabina isaa arguun fi tooftaa isa cabsuuf qopheessuu dandeessi. Caqasni aangoo afaan addunyaa ta'uu agarsiisa.

Dokumentarii Sagalee akka Meeshaa Siyaasaatti:
Murtiin dokumentarii sagalee uumuu gocha tooftaa gaariidha, kan "waa'ee haasa'uu" irraa gara "dhiheessuutti" jijjiiramu agarsiisu.

1. Sagalee "Gadi Aanaa" Giddu Galeessa Kaa'a: Tiyoorii post-koloniyaalii keessatti, "gadi aanaa" jechuun ummata caasaa aangoo ala jiran kan kanaaf sagalee hin qabneedha. Dokumentariin sun dhugaan sagalee kennaaf, akka isaan ofii isaaniif haasawan odoo nama gidduu akka Aashaa yookaan David hin jiraatin.

2. Ragaa Odeeffannoo Caalaa Ulfina Kenna: David xaaliyaawwaniifi safartoota lakkaa'aman barbaada. Faayilli sagalee sun faallaa isaa ture. Tayyaba, miira qabeessa, fi sheekoodha. Mormii tasaa ilaalcha addunyaa tekinookiraatii irratti, kan odeeffannoon guddaan lakkoofsa dubartoota "hubachiifaman" osoo hin taane, bocaafi dhugaa muuxannoo isaanii jireenyaa ta'uu mormu.

3. Gocha Hiikaati: Hojiin Aashaa asitti guddaadha. Manajara pirojektii qofa miti; hiiktuu dha. Ragaa dhugaa, humna qabu kan bu'uuraa fudhattee akka "warri gubbaa" hubachuu fi fudhachuu danda'anitti qopheessiti. Riqicha ijaaraa jirti, sagaleen dubartii jikicha Moqdishoo keessa jirtu gola boordii Geneva keessatti akka dhaga'amu taasisaa.

Tooftaan kun raawwii qajeelaa gorsa Deeqaa ture: kabajaa agarsiisa (dhimma sirriitti daarektaratti dhiheessuun) garuu humnaas agarsiisa (ragaa humna qabu, hin mormamne dhiheessuun). Yaalii "akkoo" akka ogeessummaan dhugaan "adeerra" ishee biirokiraatii keessa osoo hin taane, dubartoota lafa jiran keessa akka jirtu hubachiisuuf godhamudha.